Yaratıcı Kurmaca Dışı Yazmak · İyi Anlatılmış Gerçek Hikâyeler

Büyük bir yaratıcı kurmaca dışı yazmak için dramatik teknik neden yeterli değildir? Çünkü titizlikle elde edilen gerçekler ve bunları bulma dürtüsü olmadan olmaz.

Zorlu olmasına rağmen, yaratıcı kurmaca dışı, yazarlar için verimli bir alandır. Gazeteciler ve kurmaca yazarları için çekicidir; bir gazetecinin araştırma becerilerini veya bir romancının dramatik tekniğini kullanma ve geliştirme imkânı sunar.

Yaratıcı Kurmaca-Dışı Nedir?

Bu aslında geniş bir kategoridir ve pek çok alt türü kapsar. Anı ve denemeler elbette bu gruba dahildir ama aynı zamanda (ve liste uzundur) yemek, seyahat, suç, müzik ve tarih gibi konular hakkında yazmayı da içerir. Alt türler daha da detaylandırılabilir; örneğin, seyahat/macera yazıları altında felaket kurmaca dışı adı verilen bir tür bulunur.

Yaratıcı kurmaca dışı (diğer adıyla edebi kurmaca dışı, anlatısal kurmaca dışı, anlatısal gazetecilik vb.) ile ilgili uzun süredir süregelen tartışmalardan biri, onu tanımlayan temel özellikler üzerinedir. Creative Nonfiction dergisinin kurucu editörü Lee Gutkind, 2012’de yayımladığı You Can’t Make This Stuff Up: The Complete Guide to Creative Nonfiction – From Memoir to Literary Journalism and Everything In Between kitabında, “yaratıcı kurmaca dışı” terimine gelen en büyük eleştirinin “yaratıcı” kelimesinin “bir şeyler uydurmanın” kabul edilebilir olduğunu ima etmesi olduğunu belirtiyor.

Ancak Gutkind, yaratıcı kurmaca dışındaki “yaratıcı” kelimesinin edebi sanata gönderme yaptığını ve tamamen hayali anlatımla karıştırılmaması gerektiğini net bir şekilde ifade ediyor.

“Bazı açılardan yaratıcı kurmaca dışı caz müziği gibidir,” diye yazıyor Gutkind. “Yeni icat edilen unsurlar ve yazının başlangıcından beri var olan tekniklerin zengin bir karışımıdır.”
Devam ediyor: “Yaratıcı kurmaca dışının amacı, kurmaca gibi okunan kurmaca dışı hikâyeler oluşturmaktır; böylece okuyucularınız gerçekleri okurken de tıpkı bir kurmaca eseri okur gibi etkilenirler. Ancak hikâyeler gerçektir.”
Yani, “yaratıcı” kelimesinin yazara gerçekleri uydurma ve detayları süsleme özgürlüğü verdiğini düşünmek tamamen yanlıştır.

Kurmaca-Dışı ve Gerçekler

Gutkind, bu türün adındaki “yaratıcı” kelimesinin edebi sanata gönderme yaptığını ve tamamen hayali anlatımla karıştırılmaması gerektiğini net bir şekilde ifade ediyor. “Bazı açılardan yaratıcı kurmaca dışı caz müziği gibidir,” diye yazıyor Gutkind. “Yeni icat edilen unsurlar ve yazının başlangıcından beri var olan tekniklerin zengin bir karışımıdır.”

Devam ediyor: “Yaratıcı kurmaca dışının amacı, kurmaca gibi okunan kurmaca dışı hikâyeler oluşturmaktır; böylece okuyucularınız gerçekleri okurken de tıpkı bir kurmaca eseri okur gibi etkilenirler. Ancak hikâyeler gerçektir.”Yani, “yaratıcı” kelimesinin yazara gerçekleri uydurma ve detayları süsleme özgürlüğü verdiğini düşünmek tamamen yanlıştır.

Gutkind, kitabında bu konudaki en dikkat çekici olaylardan birini inceliyor. Outside dergisinin uzun yıllar editörlüğünü yapan Alex Heard, David Sedaris’in kitaplarındaki bazı anekdotları inanılmaz bulmuştu. Sedaris’in bir hayranı olmasına rağmen, editörlük sezgileri bir şeylerin ters gittiğini söylüyordu. Bunun üzerine Heard, bir doğrulama süreci başlattı: Sedaris’in arkadaşlarıyla, ailesiyle ve hatta Sedaris’in kendisiyle görüşerek hikâyelerin gerçekliğini araştırmaya koyuldu.

Heard, The New Republic için yazdığı “This American Lie” adlı 2007 tarihli makalesinde bu süreci anlattı.
Sedaris’in Naked adlı 1997 tarihli kurmaca dışı deneme kitabında geçen bir hikâyede, 13 yaşındayken bir akıl hastanesinde gönüllü olarak çalıştığını ve yaşlı bir hasta tarafından ısırıldığını yazdığı bölüm dikkat çekiciydi. Araştırmalar sonucunda, Heard, o dönemde hastanede çalışmış bir hemşireye hikâyeyi gösterdiğinde hemşire “Açıkça yalan söylüyor!” diyerek anlatının yanlışlıklarını sıraladı.

Heard, Sedaris’in diğer hikâyelerini de araştırdı ve bazı olayların şaşırtıcı şekilde doğru çıktığını, ancak bir kısmının ise “dengesiz bir Jenga kulesi gibi çöktüğünü” belirtti. Sedaris, hikâyelerini “iyi hikâye anlatımı” adına zaman zaman uydurduğunu itiraf etti. Bunun üzerine Heard ona şöyle karşılık verdi:

“Tamam ama son baktığımda, buna kurmaca deniyordu.”

Yaratıcı Kurmaca-Dışı Yazmayı Öğrenmek

Peki, yaratıcı kurmaca-dışı nasıl yazılır?
Bu soru Newfound Journal dergisinin kurgu dışı editörü ve Creative Nonfiction Foundation eğitmeni Ploi Pirapokin’e soruldu.

Pirapokin yaratıcı kurgu dışını şöyle tanımlıyor:

“İyi anlatılmış gerçek hikâyeler.”

Ve yazarlara şu temel ilkeleri tavsiye ediyor:

1. Kontrol edilebilir gerçekler hakkında yalan söylemeyin.
2. Şüphe duyduğunuzda, o kısmı yazmamayı seçin.
3. Bilinçli olarak eksik veya değiştirilmiş bilgileri belirleyin ve okuyucuya açık olun.

Bu metin, T.J. Murphy’nin The Writer için yazdığı makaleden derlenerek çevrilmiştir.