theme-sticky-logo-alt
img-alt
img-alt
img-alt

Başkasının Hayatını Yazmak · Almodóvar’ın Otokurmaca Sorusu ve Yazarın Ahlaki Sınırı

0 Okunma

Kendi hayatından parçalar yazan her yazar, er geç aynı soruyla karşılaşır: Annemi, eski sevgilimi, en yakın arkadaşımı yazarken nereye kadar gidebilirim? Pedro Almodóvar yeni filmi Bitter Christmas‘ı tam olarak bu soru üzerine kurdu. Yönetmenin The A.V. Club’a verdiği söyleşi, otokurmaca yazan herkes için düşünmeye değer bir çerçeve sunuyor.

Bu yazıda Almodóvar’ın söylediklerinden yola çıkarak gerçek kişileri kurguya katmanın ahlaki ve zanaatle ilgili tarafını konuşuyoruz. Sonunda, kendi metninize uygulayabileceğiniz birkaç soru da var.

Almodóvar Ne Diyor?

Almodóvar Bitter Christmas‘ı, Acı ve Zafer ile Paralel Anneler‘den sonra kendi yaratıcı sürecine baktığı dizinin son filmi olarak tanımlıyor. Film, yazdıklarıyla ilham aldığı insanları incitebileceğini fark eden bir yazar-yönetmeni anlatıyor. Bir sahnede, hayatından ayrıntılar alınan bir kadın karakter yazarla yüzleşiyor.

Monica Castillo’nun yaptığı söyleşide Almodóvar, kendisini asıl ilgilendiren sorunun şu olduğunu söylüyor: Bir kurmacaya uyarlayabileceklerinin ahlaki sınırları var mı?

Cevabı kendisini de kapsıyor. Ona göre yazarlar “çok bencil” olabiliyor, çünkü bir fikre ilham veren kişiyi düşünmüyorlar. Kendi kariyerinde gerçek insanların hayatlarını iki üç kez kullandığını ve kimseyi incitmemeye çalıştığını anlatıyor. Yüzleşme sahnesini filme koymasının nedeni de bu: Kendine karşı fazla hoşgörülü olmak istememiş.

Almodóvar sahneyi Luigi Pirandello‘nun Yazarını Arayan Altı Kişi oyununa bağlıyor. Pirandello’da karakterler yazarın karşısına dikilip kendi hikâyelerinin sahibi olduklarını söyler. Bitter Christmas‘ta ise yazarın karşısına çıkan, hikâyesi kullanılan gerçek bir insan.

Otokurmaca Nedir ve Neden Bu Kadar Zor?

Otokurmaca, yazarın kendi hayatını kurmaca araçlarıyla anlattığı metinler için kullanılan bir terim. Anlatıcı çoğu zaman yazarın kendisine çok benzer, olaylar yaşanmış olaylara dayanır, ama metin bir anı gibi değil bir roman gibi kurulur.

Zorluk şurada: Hiçbir hayat tek başına yaşanmaz. Kendi çocukluğunuzu yazarken anne babanızı, ilk aşkınızı yazarken o kişiyi, bir ayrılığı yazarken ayrıldığınız insanı da yazarsınız. Onlar sizin anlattığınız hikâyede yer alır, ama o hikâyeyi anlatma şansları yoktur.

Edebiyat tarihi bu gerilimin örnekleriyle dolu. Karl Ove Knausgaard‘ın Kavgam serisi yayımlanınca, ailesinden bazı kişiler kitapta anlatılanlara açıkça itiraz etti. Öte yandan Anne Lamott, yazarlık kitabı Bir Kuştan Diğerine‘ne tam tersini savunur: Başınızdan geçen her şey sizindir, insanlar onlar hakkında sıcak yazmanızı istiyorlarsa daha iyi davranmalıydılar.

İki tutum da güçlü. Ama ikisi de yazara aynı şeyi hatırlatıyor: Bu bir karar ve kararı yazar veriyor.

Gerçek Kişileri Yazmadan Önce Sorulacak Sorular

Almodóvar’ın sorusu her metin için ayrı bir cevap ister. Yine de yazarken şu sorular işinize yarayabilir. (Karakterlerinize sorabileceğiniz sorular için de Proust’un 35 sorusuna göz atın.)

  • Bu ayrıntı hikâyeye ne katıyor? Bir kişinin hastalığı, sırrı ya da utandığı bir anı yalnızca “gerçek olduğu için” metindeyse, çıkarın. Hikâyeye bir şey katıyorsa, neyi kattığını açıkça bilin.
  • Kimin hikâyesi bu? Bir olayı siz yaşadıysanız sizin hikâyenizdir. Başkasının başından geçeni yalnızca duyduysanız, anlatmaya hakkınız olup olmadığını bir kez daha düşünün.
  • Kişi kendini tanır mı? İsmi ve mesleği değiştirmek çoğu zaman yetmez. Yakın çevresi onu tanıyacaksa, metni o gözle bir kez daha okuyun.
  • Karakterin kendi sesi var mı? Gerçek kişiler metinde yalnızca sizi haklı çıkarmak için duruyorsa karakter olmaktan çıkar, kötü adama dönüşür. (Karakteri katmanlı kurmanın yolları için karakterizasyon rehberimize bakabilirsiniz.) Almodóvar’ın yüzleşme sahnesi tam da bu yüzden önemli: Karakter itiraz edebiliyor.
  • Yayımlandığında bununla yaşayabilir misiniz? Yazarken her şeyi yazın. Kesip kesmeme kararını ise yayından önce, soğukkanlı bir okumayla verin.

Kurgu Bir Kalkan mı?

Pek çok yazar, “roman” etiketinin kendisini koruduğunu düşünür. Ama okur ve özellikle tanıdıklar için kurgu ile gerçek arasındaki çizgi o kadar net değil. Bir karakteri başka bir şehre taşımak, yaşını değiştirmek, adını başka koymak edebi açıdan bir dönüştürmedir. Ama o kişiyi tanıyanlar için yine de çoğu zaman tanınır bir portredir.

Bu yüzden asıl dönüştürme, ayrıntılarda değil bakış açısında yapılır. Gerçek bir insandan yola çıkıp onu karmaşık, çelişkili ve kendi gerekçeleri olan bir karaktere çevirdiğinizde hem metin güçlenir hem de o insana karşı daha adil olursunuz. Almodóvar’ın kendini de eleştirmek istemesi bunun bir örneği: Filmdeki yazar karakter de sorgulanıyor.

Sık Sorulanlar

Otokurmaca ile Anı Arasındaki Fark Ne?

Anı, yaşananları olduğu gibi anlatma iddiası taşır. Otokurmaca ise yaşananlardan yola çıkar ama kurmacanın özgürlüğünü kullanır: olayları birleştirebilir, kişileri değiştirebilir, zamanı yeniden düzenleyebilir.

Gerçek Kişilerin İsimlerini Değiştirmek Yeterli mi?

Çoğu zaman yetmez. Kişiyi tanıyanlar onu davranışlarından, yaşadığı olaylardan ve konuşma biçiminden tanır. İsmin yanında tanınmayı sağlayan ayrıntıları da değiştirmeyi düşünün. Hukuki bir risk görüyorsanız yayınevinizle ya da bir hukukçuyla konuşun.

 

Kaynak: The A.V. Club

Kendi hayatınızdan yazdığınız dosya yayına hazır mı?

Yayınevleri dosyaların büyük bölümünü ilk otuz sayfada eliyor. Göndermeden önce size uyan yolu seçin:

DOSYAM HAZIR

Doğru yayınevini ve doğru gönderim biçimini bulmak istiyorum.

60+ yayınevinin güncel dosya alım koşulları, iletişim bilgileri ve adım adım gönderim rehberi.

Rehbere Bak →

EMİN DEĞİLİM

Göndermeden önce dosyamı bir editörün değerlendirmesini istiyorum.

Değerlendirme Raporu veya Geliştirici Editörlük ile dosyanızın potansiyelini en üst seviyeye çıkarın.

Editörlük Hizmetlerine Bak →

15 49.0138 8.38624 arrow 0 bullet 0 4000 1 0 horizontal https://atolye.kalemkahveklavye.com 300 4000 1